Het ©-teken

Terugkomende vraag in mijn mailbox is hoe men moet weten dat er rechten rusten op een foto als er geen copyrightvermelding bij staat. Ik leg dan uit dat het auteursrecht automatisch ontstaat bij het scheppen van het werk en dat een copyrightvermelding niet vereist is om het auteursrecht uit te oefenen.

Wel is het zo dat als je redelijkerwijs niet kon weten dat er nog rechten op een foto rusten, een niet commerciële inbreuk geen onrechtmatige daad is waarvoor je schadeplichtig bent. Helaas betwisten de meeste slachtoffers van fototrollen zelden of de onbedoelde inbreuk als een onrechtmatige daad gekwalificeerd moet worden. Men gaat in discussie over het opgeklopte tarief, het artistieke gehalte van de foto of bakkeleien over citaatrecht en opzet. Daarmee weet de fototrol hoe het met je kennis gesteld is en vergroot je de kans dat ze je daadwerkelijk voor de rechter dagen als je niet betaalt.

Even geleden had ik een slachtoffer dat verwees naar artikel 3 van de Universele Auteursrecht-Conventie en die conventie lijkt volgens de website van de overheid nog steeds geldend te zijn:

"Iedere Verdragsluitende Staat (...), indien, van de eerste publikatie af, alle exemplaren van het werk, gepubliceerd met machtiging van de auteur of van enige andere rechthebbende op het auteursrecht, het teken © dragen, vergezeld van de naam van de rechthebbende op het auteursrecht en van de aanduiding van het jaar der eerste publikatie; het teken, de naam en het jaar moeten op zodanige wijze en plaats zijn aangebracht, dat het voorbehoud van het auteursrecht duidelijk blijkt."

Ik wist hem op dat moment niet meer te vertellen dat ik de verplichting van een ©-teken in alle uitspraken die ik heb doorgespit nog niet was tegengekomen, dat er in de auteurswet niks over wordt vermeld dus dat ik me niet kon voorstellen dat een ©-teken in Nederland verplicht is.

Vandaag dook ik voor mijn boek in de Berner Conventie en kwam tegen dat de Verenigde Staten zich daar pas in 1989 bij hebben aangesloten en dat tot die tijd in de Verenigde Staten een ©-teken verplicht was. En dat de Universele Auteursrecht-Conventie uit 1952 zijn betekenis heeft verloren omdat vrijwel alle ooit erbij aangesloten landen nu de (oudere) Berner Conventie hebben geratificeerd. De Berner Conventie schrijft geen ©-teken voor. Nederland is reeds sinds 1912 aangesloten bij de Berner Conventie en nooit aangesloten geweest bij de Universele Auteursrecht-Conventie.

Drukwerk dat voor 1 maart 1989 is uitgegeven moet in de Verenigde Staten nog steeds voorzien worden van een ©-teken om auteursrechtelijke bescherming voor dat werk te verkrijgen. Er is/was een strikt voorschrift over de volgorde; het ©-teken, het jaartal en de auteurs- of uitgeversnaam. Door publicatie zonder aan deze eis te voldoen, viel het gepubliceerde werk automatisch in het publiek domein (!).

In de Verenigde Staten moet men een foto binnen drie maanden na publicatie registreren bij het United States Copyright Office om te kunnen procederen bij een schending. Omdat het depot niet vereist is voor het ontstaan van het auteursrecht is dit niet in strijd met de Berner Conventie.

In Nederland hoeven foto's niet geregistreerd te worden en is een ©-teken niet verplicht. Het is volstrekt onduidelijk of er op anoniem rondzwervende foto's nog rechten rusten en voor de meest banale foto's worden rechten geclaimd. Vaak ook nog eens door partijen die de rechten niet hebben. Het is het Wilde Westen. Dat hebben ze in de Verenigde Staten dan toch beter geregeld.

Dat een ©-teken niet verplicht is betekent niet dat het geen nut heeft. Met een ©-teken is voor iedereen duidelijk dat er nog rechten op een foto rusten. Dan weten fotogebruikers dat ze toestemming moeten vragen en aan wie. En zoeken fotogebruikers verder als ze op zoek zijn naar een gratis exemplaar.

Mocht je een claim krijgen voor een anoniem rondzwervende foto haal de foto dan weg en wimpel de fototrol af met: Deze foto is anoniem uitgegeven en ik wist daarom niet dat er nog rechten op rusten. Ik heb de foto verwijderd en daarmee beschouw ik de zaak als afgehandeld. Of iets officiëler: Ik doe een beroep op artikel 4 Aw, totdat u zich meldde ben ik ervan uitgegaan dat de foto anoniem is uitgegeven en de rechthebbende afstand gedaan heeft van zijn copyrights.


Alles op dit blog is en blijft gratis, al kost het meer tijd en frustratie dan me lief is. In 2017 viel ik in de beerput van een pervers verdienmodel met fotorechten. Inmiddels heb ik de studie Mediarecht afgerond en schrijf ik een boek waarmee fotografen en fotogebruikers geschillen onderling moeten kunnen oplossen.